Editing ବାୟୁ ଓ ଜଳ ପ୍ରଦୂଷଣ


ଜଳ ଏବଂ ବାୟୁ ଆମ ଦୈନନ୍ଦିନ ଜୀବନ ପାଇଁ ଖୁବ ଜରୁରୀ। ଖାଦ୍ୟ ବିନା ଆମେ କିଛି ସମୟ ବଞ୍ଚିପାରିବା, କିନ୍ତୁ ସ୍ୱଚ୍ଛ ବାୟୁ ଓ ଜଳ ବିନା କିଛି ମିନିଟ୍ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଆମେ ବଞ୍ଚିପାରିବା ନାହିଁ ଏବଂ ଏହି ସରଳ ତଥ୍ୟ ଆମକୁ କହିଥାଏ ଯେ ଆମ ପାଇଁ ସ୍ୱଚ୍ଛ ବାୟୁ କେତେ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ। ଆମେ ସମସ୍ତେ ସଚେତନ ଯେ ଆମର ପରିବେଶ ପୂର୍ବପରି ଆଉ ନାହିଁ। ଅତୀତରେ ନିର୍ମଳ ଜଳ ଓ ବିଶୁଦ୍ଧ ବାୟୁ କିପରି ଉପଲବ୍ଧ ହେଉଥିଲା ତାହା ବିଷୟରେ ବୟୋଜ୍ୟେଷ୍ଠ ବ୍ୟକ୍ତିମାନେ କହିଛନ୍ତି। ବର୍ତ୍ତମାନ ଗଣମାଧ୍ୟମରେ ନିୟମିତ ଭାବେ ପରିବେଶର ମାନହ୍ରାସ ବିଷୟରେ ବହୁତ ବିବରଣୀ ଦେଖିବାକୁ ମିଳୁଛି। ବାୟୁ ଓ ଜଳର ଗୁଣାତ୍ମକମାନର ଅବକ୍ଷୟ ଯୋଗୁଁ ଅନେକ ଲୋକ ଶ୍ୱାସେନ୍ଦ୍ରିୟ ସଂପର୍କିତ ରୋଗରେ ପୀଡ଼ିତ ହେଉଛନ୍ତି। ଏକ ଏପରି ସମୟ କଳ୍ପନା କରିବାକୁ ଆମକୁ ଡର ଲାଗୁଛି ଯେତେବେଳେ ଶୁଦ୍ଧ ବାୟୁ ଏବଂ ଜଳ ଆଉ ଉପଲବ୍ଧ ରହିବ ନାହିଁ।  

'''ବାୟୁ ପ୍ରଦୂଷଣ କ'ଣ?'''  

ବାୟୁ ହେଉଛି ବିଭିନ୍ନ ଗ୍ୟାସର ଏକ ମିଶ୍ରଣ। ଏଥିରେ ପ୍ରାୟ ୭୮% ଯବକ୍ଷାରଜାନ ଓ ୨୧% ଅମ୍ଳଜାନ ସହ ଅତି କମ୍‌ମାତ୍ରାରେ ଅଙ୍ଗାରକାମ୍ଳ, ମିଥେନ୍, ଓଜୋନ୍ ଓ ଆରଗନ୍ ଭଳି ଗ୍ୟାସ ଏବଂ ଜଳୀୟ ବାଷ୍ପ ଥାଏ। ଯେତେବେଳେ ଅବାଞ୍ଛିତ ପଦାର୍ଥ ଦ୍ୱାରା ବାୟୁ ଦୂଷିତ ହୁଏ ଯାହା ଉଭୟ ପ୍ରାଣୀ ଏବଂ ଜୀବଜନ୍ତୁଙ୍କ ଉପରେ କ୍ଷତିକାରକ ପ୍ରଭାବ ପକାଇଥାଏ ଏହାକୁ '''ବାୟୁ ପ୍ରଦୂଷଣ''' ବୋଲି କୁହାଯାଏ। 

'''ବାୟୁ ପ୍ରଦୂଷଣର ଉତ୍ସ'''

ବାୟୁକୁ ଦୂଷିତ କରୁଥିବା ପଦାର୍ଥକୁ ବାୟୁ ପ୍ରଦୂଷକ କୁହାଯାଏ। ବେଳେବେଳେ ଜଙ୍ଗଲ ଅଗ୍ନିକାଣ୍ଡ କିମ୍ବା ଆଗ୍ନେୟଗିରି ଉଦ୍ଗୀରଣରୁ ଧୂଆଁ ଏବଂ ଧୂଳି ପରି ପ୍ରାକୃତିକ ଉତ୍ସରୁ ଏହିପରି ପଦାର୍ଥ ଆସିପାରେ। କେତେକ ମାନବୀୟ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ବାୟୁମଣ୍ଡଳରେ ପ୍ରଦୂଷକ ମିଶିଥାଏ। ବାୟୁ ପ୍ରଦୂଷଣର ଉତ୍ସ ହେଉଛି କାରଖାନା, ତାପଜ କେନ୍ଦ୍ର, ଯାନବାହାନ ନିଷ୍କାସନ ଏବଂ ଜାଳେଣି କାଠ ଏବଂ ଗୋବର ଘଷି ଜଳିବା ଇତ୍ୟାଦି। 

ଅନେକ ଶ୍ଵାସଜନିତ ସମସ୍ୟାର କାରଣ ବାୟୁ ପ୍ରଦୂଷଣ ଅଟେ। ପେଟ୍ରୋଲ ଏବଂ ଡିଜେଲ ଭଳି ଇନ୍ଧନର ଅସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଜଳିବାରୁ କାର୍ବନ ମନୋକ୍ସାଇଡ୍ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ। ଏହା ଏକ ବିଷାକ୍ତ ଗ୍ୟାସ୍। ଏହା ରକ୍ତର ଅମ୍ଳଜାନ ବହନ କରିବାର କ୍ଷମତା ହ୍ରାସ କରେ। ଶୀତ ସମୟରେ ବାୟୁମଣ୍ଡଳରେ ଘନ କୁହୁଡ଼ି ପରି ସ୍ତର ଦେଖାଯାଏ। ଏହା ହେଉଛି ଧୂମକୁହୁଡ଼ି ଯାହା ଧୂଆଁ ଓ କୁହୁଡ଼ିର ମିଶ୍ରଣ। ଧୂଆଁରେ ନାଇଟ୍ରୋଜେନର ଅକ୍ସାଇଡ୍ ରହିପାରେ ଯାହା ଅନ୍ୟ ବାୟୁ ପ୍ରଦୂଷକ ଏବଂ କୁହୁଡି ସହିତ ମିଶି ଧୂଆଁ ସୃଷ୍ଟି କରେ। ଏହି ଧୂଆଁ ଶ୍ୱାସକ୍ରିୟାରେ ଅସୁବିଧା ସୃଷ୍ଟି କରେ ଯେପରିକି ଶ୍ୱାସ, କାଶ ଏବଂ ପିଲାଙ୍କଠାରେ କଫ ହୋଇଥାଏ। ବାୟୁ ପ୍ରଦୂଷଣ ପାଇଁ ଅନେକ ପେଟ୍ରୋଲିୟମ ରିଫାଇନାରୀ ଶିଳ୍ପ ସଲଫର ଡାଇଅକ୍ସାଇଡ୍ ଏବଂ ନାଇଟ୍ରୋଜେନ୍ ଡାଇଅକ୍ସାଇଡ୍ ପରି ଗ୍ୟାସୀୟ ପ୍ରଦୂଷଣର ଏକ ପ୍ରମୁଖ ଉତ୍ସ। ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଉତ୍ପାଦନ କେନ୍ଦ୍ରରେ କୋଇଲା ପରି ଇନ୍ଧନର ଜାଳେଣି ଦ୍ୱାରା ସଲଫର୍ ଡାଇଅକ୍ସାଇଡ୍ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ। ଏହି ଗ୍ୟାସ୍ ଶ୍ଵାସ ସମସ୍ୟା ସୃଷ୍ଟି କରିବା ସହ ଫୁସ୍‌ଫୁସ୍‌ ମଧ୍ୟ ନଷ୍ଟ କରିଦିଏ। ଅନ୍ୟ ପ୍ରକାରର ପ୍ରଦୂଷକ ହେଉଛି କ୍ଲୋରୋଫ୍ଲୋରୋକାର୍ବନ୍ ଯାହା ରେଫ୍ରିଜରେଟର, ଏୟାର କଣ୍ଡିସନର ଏବଂ ଏରୋସୋଲ ସ୍ପ୍ରେରେ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ। ଏଥିରେ ଥିବା ସି.ଏଫ.ସି ଗୁଡିକ ବାୟୁମଣ୍ଡଳର ଓଜୋନ୍ ସ୍ତରକୁ କ୍ଷତି ପହଞ୍ଚାଏ।

'''ସବୁଜ କୋଠରୀ ପ୍ରଭାବ'''

ତୁମେ ଜାଣ ଯେ ସୂର୍ଯ୍ୟ କିରଣ ପୃଥିବୀ ପୃଷ୍ଠକୁ ଉତ୍ତପ୍ତ କରେ। ପୃଥିବୀରେ ପଡୁଥିବା ସୂର୍ଯ୍ୟରଶ୍ମିର ଏକ ଅଂଶ ଏହା ଦ୍ୱାରା ଶୋଷିତ ହୁଏ ଏବଂ ଏକ ଅଂଶ ପୁନର୍ବାର ମହାକାଶକୁ ଫେରିଯାଏ। ସୂର୍ଯ୍ୟରଶ୍ମିର ଶୋଷିତ ଅଂଶ ପୃଥିବୀର ବାୟୁମଣ୍ଡଳକୁ  ଆହୁରି ଗରମ କରେ। ଯଦି ତୁମେ ଏକ ନର୍ସରୀ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସ୍ଥାନରେ ଏକ ସବୁଜ ଘର ଦେଖିଥିବ। ସେଠାରେ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ଉତ୍ତାପ ଭିତରକୁ ଯାଇଥାଏ କିନ୍ତୁ ବାହାରକୁ ଆସିନଥାଏ। ଫସି ରହିଥିବା ଉତ୍ତାପ ସବୁଜ ଘରକୁ ଗରମ କରେ। ପୃଥିବୀର ବାୟୁମଣ୍ଡଳ ଦ୍ୱାରା ରଖାଯାଇଥିବା ସୂର୍ଯ୍ୟରଶ୍ମି ମଧ୍ୟ ଏହାକରେ। ସେଥିପାଇଁ ଏହାକୁ '''ସବୁଜ କୋଠରୀ ପ୍ରଭାବ କିମ୍ବା ଗ୍ରୀନ ହାଉସ୍ ଇଫେକ୍ଟ''' କୁହାଯାଏ। ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟା ବିନା ପୃଥିବୀରେ ଜୀବନ ସମ୍ଭବ ହୋଇନଥାନ୍ତା। କିନ୍ତୁ ବର୍ତ୍ତମାନ ଏହା ଜୀବନ ପ୍ରତି ବିପଦ ସୃଷ୍ଟି କରୁଛି। ଏହି ପ୍ରଭାବ ପାଇଁ ବାୟୁରେ ଅଧିକ CO2ର ପରିମାଣ ଦାୟୀ ବାଷ୍ପ ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏ। ଗୋଟିଏ ପଟେ, ମାନବ କାର୍ଯ୍ୟକଳାପ ହେତୁ CO<sub>2</sub> କ୍ରମାଗତ ଭାବରେ ମୁକ୍ତ ହେଉଛି। ଅନ୍ୟପକ୍ଷରେ ଜଙ୍ଗଲ ତଳେ ଥିବା କ୍ଷେତ୍ର ହ୍ରାସ ପାଉଛି। ଉଦ୍ଭିଦଗୁଡିକ ବାୟୁମଣ୍ଡଳରୁ ଆଲୋକ ସଂଶ୍ଳେଷଣ ପାଇଁ CO<sub>2</sub> ବ୍ୟବହାର କରନ୍ତି, ଯାହାଦ୍ୱାରା ବାୟୁରେ CO<sub>2</sub>ର ପରିମାଣ କମିଯାଏ। ଜଙ୍ଗଲ ନଷ୍ଟ ହେବା ଦ୍ୱାରା ବାୟୁରେ CO<sub>2</sub> ର ପରିମାଣ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଥାଏ। ଫଳସ୍ୱରୂପ, ପୃଥିବୀର ବାୟୁମଣ୍ଡଳର ହାରାହାରି ତାପମାତ୍ରା ଧୀରେ ଧୀରେ ବୃଦ୍ଧି ପାଉଛି। ଏହାକୁ '''ବିଶ୍ଵତାପନ''' କୁହାଯାଏ। ମିଥେନ, ନାଇଟ୍ରସ୍ ଅକ୍ସାଇଡ୍ ଏବଂ ଜଳୀୟ ବାଷ୍ପ ପରି ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବାଷ୍ପ ମଧ୍ୟ ଏହି ପ୍ରଭାବକୁ ବଢାଇଥାନ୍ତି। CO<sub>2</sub> ପରି, ସେମାନଙ୍କୁ  ମଧ୍ୟ '''ସବୁଜକୋଠରୀ ବାଷ୍ପ କିମ୍ୱା ଗ୍ରୀନ୍ ହାଉସ୍''' ଗ୍ୟାସ୍ କୁହାଯାଏ। ବିଶ୍ୱବ୍ୟାପୀ ସରକାରମାନଙ୍କ ପାଇଁ ବିଶ୍ଵ ତାପନ ଏକ ପ୍ରମୁଖ ଚିନ୍ତାର ବିଷୟ ପାଲଟିଛି। ସବୁଜ କୋଠରୀ ବାଷ୍ପ ନିର୍ଗମନକୁ ହ୍ରାସ କରିବାକୁ ଅନେକ ଦେଶ ଏକ ଚୁକ୍ତି କରିଛନ୍ତି ଏବଂ କାଇଟୋ ପ୍ରୋଟୋକଲ୍ ହେଉଛି ଏହିପରି ଏକ ଚୁକ୍ତି। 

'''ବାୟୁ ପ୍ରଦୂଷଣ କମାଇବା ପାଇଁ ଆମେ କଣ କରିପାରିବା?'''

ବାୟୁ ପ୍ରଦୂଷଣ ବିରୋଧରେ ଆମ ସଂଗ୍ରାମର ଅନେକ ସଫଳତାର କାହାଣୀ ଅଛି। ଉଦାହରଣ ସ୍ୱରୂପ, କିଛି ବର୍ଷ ପୂର୍ବେ ଦିଲ୍ଲୀ ଦୁନିଆର ସବୁଠାରୁ ପ୍ରଦୂଷିତ ସହର ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏ ଥିଲା। ଡିଜେଲ ଏବଂ ପେଟ୍ରୋଲରେ ଚାଲୁଥିବା ଯାନବାହନରୁ ବାହାରୁଥିବା ଧୂଆଁ ଦ୍ୱାରା ଏହା ଭରି ହୋଇରହିଥିଲା। ଯାହାଦ୍ଵାରା CNG ଏବଂ ଅନାବଶ୍ୟକ ପେଟ୍ରୋଲ ପରି ଇନ୍ଧନକୁ ପରିବର୍ତ୍ତନ କରିବାକୁ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନିଆଗଲା। ଏହି ପଦକ୍ଷେପଗୁଡିକ ସହର ପାଇଁ ସ୍ୱଚ୍ଛ ବାୟୁ ସୃଷ୍ଟି କରିଛି। ଏହାସହ ଆମେ ପଡ଼ୋଶୀ ଏବଂ ସାଙ୍ଗ ମାନଙ୍କ ସହିତ ବାୟୁ ପ୍ରଦୂଷଣ ବିଷୟରେ କଥା ହୋଇ ସଚେତନତା ସୃଷ୍ଟି କରିପାରିବା। କୋଇଲା, ପେଟ୍ରୋଲ ଆଦି ଜୀବାଶ୍ମ ଇନ୍ଧନ ପରିବର୍ତ୍ତେ ଧିରେ ଧିରେ ସୌର ଶକ୍ତି, ଜଳ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଶକ୍ତି, ପବନ ଶକ୍ତି ଆଦି ବିକଳ୍ପ ଇନ୍ଧନକୁ ଆପଣେଇବା ଆବଶ୍ୟକ। 

'''ଜଳ ପ୍ରଦୂଷଣ'''

ତୁମେ ଜାଣିଛଯେ ଜଳ ହେଉଛି ଆମ ପାଇଁ ଏକ ମୂଲ୍ୟବାନ ସମ୍ପଦ। ଏହା ହେଉଛି ରଙ୍ଗହୀନ, ଗନ୍ଧହୀନ ଓ ସ୍ଵାଦହୀନ।  ଜନସଂଖ୍ୟା, ଶିଳ୍ପ ଏବଂ କୃଷି କାର୍ଯ୍ୟକଳାପ ବୃଦ୍ଧି ହେତୁ ଜଳର ଅଭାବ ଦେଖାଯାଉଛି। ଯେତେବେଳେ ନର୍ଦ୍ଦମା, ବିଷାକ୍ତ ରାସାୟନିକ ପଦାର୍ଥ, କାଦୁଅ ବା କୌଣସି କ୍ଷତିକାରକ ପଦାର୍ଥ ଜଳ ସହିତ ମିଶିଥାଏ ସେତେବେଳେ ଜଳ ପ୍ରଦୂଷିତ ହୁଏ। ଜଳକୁ ପ୍ରଦୂଷିତ କରୁଥିବା ପଦାର୍ଥକୁ ଜଳ ପ୍ରଦୂଷକ କୁହାଯାଏ। 

'''ଜଳ ପ୍ରଦୂଷଣର ଉତ୍ସ''' 

ଅନେକ ଶିଳ୍ପ କ୍ଷତିକାରକ ରାସାୟନିକ ପଦାର୍ଥକୁ ନଦୀ ଓ  ଝରଣାରେ ନିର୍ଗତ କରି ଜଳ ପ୍ରଦୂଷଣ ସୃଷ୍ଟି କରେ। ଉଦାହରଣ ହେଉଛି ତୈଳ ବିଶୋଧନାଗାର, କାଗଜ କାରଖାନା, ବୟନ ଏବଂ ଚିନି କାରଖାନା , ରାସାୟନିକ ଶିଳ୍ପ। ଏହି ଶିଳ୍ପଗୁଡ଼ିକ ଜଳର ରାସାୟନିକ ପ୍ରଦୂଷଣ ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି। ଏହି ରାସାୟନିକ ଗୁଡ଼ିକ ହେଉଛି ଆର୍ସେନିକ, ସୀସା, ଫ୍ଳୋରାଇଡ ଇତ୍ୟାଦି ଯାହା ଉଦ୍ଭିଦ ଓ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କଠାରେ ବିଷାକ୍ତ ପ୍ରଭାବ ପକାଇଥାଏ। ଏହାକୁ ରୋକିବା ପାଇଁ ନିୟମ ଅଛି। ଶିଳ୍ପଗୁଡିକ ଜଳକୁ ନିଷ୍କାସନ କରିବା ପୂର୍ବରୁ ଉତ୍ପାଦିତ ବର୍ଜ୍ୟବସ୍ତୁକୁ ପରିଶୋଧନ କରିବା ଉଚିତ୍ କିନ୍ତୁ ପ୍ରାୟତଃ ନିୟମ ପାଳନ କରାଯାଏ ନାହିଁ। ଅପରିଷ୍କାର ଜଳ ଦ୍ୱାରା ମାଟି ମଧ୍ୟ ପ୍ରଭାବିତ ହୁଏ, ଅମ୍ଳତା, ଉତ୍ତମ ପୋକର ବୃଦ୍ଧି ଇତ୍ୟାଦି ଉପରେ ପ୍ରଭାବ ପକାଇଥାଏ। ଶସ୍ୟରକ୍ଷା ପାଇଁ କୀଟନାଶକ ଓ ତୃଣକମାରୀ ବ୍ୟବହୃତ ହୋଇଥାଏ ଯାହା ଭୂତଳ ଜଳକୁ ପ୍ରଦୂଷିତ କରିଥାଏ। ତୁମେ କେବେ ସବୁଜ ଦେଖାଯାଉଥିବା ପୋଖରୀକୁ ଦେଖିଛ କି ଯେଉଁଥିରେ ଅନେକ ଶୈବାଳ ବଢୁଛି ? ଏହା କ୍ଷେତରୁ ଧୋଇହୋଇ ଯାଇଥିବା ଅତ୍ୟଧିକ ପରିମାଣର ରାସାୟନିକ ପଦାର୍ଥ ଦ୍ୱାରା ହୋଇଥାଏ। ଏଗୁଡିକ ଶୈବାଳ ପାଇଁ ପୋଷକ ଭାବରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରେ। ଥରେ ଏହି ଶୈବାଳ ଗୁଡ଼ିକ ମରିଗଲେ, ଜୀବାଣୁ ପରି କ୍ଷୟକାରୀମାନେ ତାଙ୍କୁ ଖାଦ୍ୟଭାବେ ବ୍ୟବହାର କରିଥାନ୍ତି ଯାହା ଜଳ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ଅମ୍ଳଜାନ ସ୍ତରକୁ ହ୍ରାସ କରିଥାଏ ଏବଂ ଏହାଦ୍ଵାରା ଜଳଜୀବମାନେ ପ୍ରଭାବିତ ହୋଇଥାନ୍ତି।

ବେଳେବେଳେ ଦୂଷିତ ଜଳ ସିଧାସଳଖ ନଦୀରେ ଆସି ମିଶିଥାଏ। ଏଥିରେ ଥିବା ଖାଦ୍ୟ ବର୍ଜ୍ୟବସ୍ତୁ, ଡିଟରଜେଣ୍ଟ, ଅଣୁଜୀବ ଇତ୍ୟାଦି ଜଳକୁ ପ୍ରଦୂଷିତ କରେ। ଦୂଷିତ ଜଳରେ ଜୀବାଣୁ, ଶୈବାଳ, କବକ ଏବଂ ପରଜୀବୀ ରହିଥାଏ ଯାହା ହଇଜା, ଟାଇଫଏଡ୍ ଏବଂ ଜଣ୍ଡିସ୍ ପରି ରୋଗ ସୃଷ୍ଟି କରିଥାଏ। 

'''ଜଳ ପ୍ରଦୂଷଣ କମାଇବା ପାଇଁ ଆମେ କଣ କରିପାରିବା?'''

ପିଇବା ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ ଜଳକୁ '''ପାନୀୟ ଜଳ''' କୁହାଯାଏ। ତୁମେ ଦେଖିଥିବ ଯେ ମଇଳା ଜଳ ବିଶୋଧନ କାରଖାନାରେ ଥିବା ବିଭିନ୍ନ ଭୌତିକ ଏବଂ ରାସାୟନିକ ପ୍ରକ୍ରିୟାରେ ଜଳ ନିର୍ଗତ ହେବା ପୂର୍ବରୁ ଜଳକୁ ସଫା କରାଯାଇଥାଏ। ସେହିଭଳି ପୌରସଂସ୍ଥାଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟ ଘରମାନଙ୍କୁ ଜଳ ଯୋଗାଇବା ପୂର୍ବରୁ ବିଶୋଧନ କରନ୍ତି। ଶିଳ୍ପ କାରଖାନା ପାଇଁ ନିୟମକୁ କଡାକଡି ଭାବରେ କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ କରାଯିବା ଉଚିତ ଯାହା ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଦୂଷିତ ଜଳ ସିଧାସଳଖ ନଦୀ ଓ ହ୍ରଦରେ ମିଶିପାରିବ ନାହିଁ। ସମସ୍ତ ଶିଳ୍ପ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଜଳ ବିଶୋଧନ କାରଖାନା ସ୍ଥାପନ କରାଯିବା ଉଚିତ। ଆମର ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ସ୍ତରରେ ଆମେ ସଚେତନ ଭାବରେ ଜଳ ସଞ୍ଚୟ କରିବା ଉଚିତ ଏବଂ ଏହାକୁ ନଷ୍ଟହେବାରୁ ରକ୍ଷାକରିବା ଉଚିତ୍। କମ୍ ବ୍ୟବହାର, ପୁନର୍ବ୍ୟବହାର ଏବଂ ପୁନଃ ଚକ୍ରଣ ଆମର ମନ୍ତ୍ର ହେବା ଉଚିତ୍ ! ଆମେ ସୃଜନାତ୍ମକ ଚିନ୍ତାଧାରା ବିଷୟରେ ଚିନ୍ତା କରିପାରିବା ଯେପରି ଧୋଇବା ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଘରୋଇ କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ବ୍ୟବହୃତ ଜଳକୁ ପୁନର୍ବ୍ୟବହାର କରିବା। ଉଦାହରଣ ସ୍ଵରୁପ ପନିପରିବା ଧୋଇବା ପାଇଁ ବ୍ୟବହୃତ ଜଳ ଉଦ୍ୟାନରେ ଥିବା ଉଦ୍ଭିଦକୁ ଜଳ ଦେବା ପାଇଁ ବ୍ୟବହୃତ କରିପାରିବା।

ପ୍ରଦୂଷଣ ଆମର ଦୈନନ୍ଦିନ ଜୀବନର ଗୁଣବତ୍ତା ଉପରେ ପ୍ରଭାବ ପକାଉଛି। ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଆମେ ସମସ୍ତେ ଆମର ଦାୟିତ୍ଵକୁ ଅନୁଭବ କରିନାହାନ୍ତି ଏବଂ ପରିବେଶ ଅନୁକୂଳ ପ୍ରକ୍ରିୟା ବ୍ୟବହାର କରିବା ଆରମ୍ଭ କରିନାହାନ୍ତି, ଆମର ଏ ଗ୍ରହରେ ବଞ୍ଚିବା ବିପଦଜନକ ହୋଇପାରେ। <ref>NCERT</ref>


ପ୍ରାଚୀନ କାଳରୁ ଭାରତରେ ବାୟୁ ଏବଂ ଜଳ ପ୍ରଦୂଷଣ ଏକ ଚିନ୍ତାର ବିଷୟ ପାଲଟିଛି। ପ୍ରାଚୀନ ଭାରତୀୟ ଇତିହାସରେ ବାୟୁ ଏବଂ ଜଳ ପ୍ରଦୂଷଣ ବିଷୟରେ ଏଠାରେ କିଛି ରୋଚକ ତଥ୍ୟ ରହିଛି:

* ବାୟୁ ପ୍ରଦୂଷଣ: ପ୍ରାଚୀନ ଭାରତୀୟ ସହର ବାରାଣାସୀରେ ଖ୍ରୀଷ୍ଟପୂର୍ବ ୫୦୦ରୁ ବାୟୁ ପ୍ରଦୂଷଣ ଜନିତ ସମସ୍ୟା ଥିବା ଜଣା ପଡିଛି। ସହରଟି ଅନେକ ଶବଦାହ ପାଇଁ ଜଣାଶୁଣା ଥିଲା, ଯାହା ବାୟୁରେ ବହୁ ଧୂଆଁ ଏବଂ ପାଉଁଶ ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲା। ଯାହା ଫଳରେ ବାୟୁ ପ୍ରଦୂଷଣ ହେଉଥିଲା। 
* ଜଳ ପ୍ରଦୂଷଣ: ଭାରତର ପ୍ରାଚୀନ ସହର ହରପ୍ପା, ଯାହାକି ସିନ୍ଧୁ ଉପତ୍ୟକା ସଭ୍ୟତାର ଏକ ଅଂଶ ଥିଲା, ଏଠାରେ ଉନ୍ନତ ଜଳ ନିଷ୍କାସନ ବ୍ୟବସ୍ଥା ରହିଥିଲା। କିନ୍ତୁ ସହରର ଜନସଂଖ୍ୟା ବୃଦ୍ଧି ଏବଂ ସହରୀକରଣ ଏହି ପ୍ରଣାଳୀର ଅବନତି ଘଟାଇ ଜଳ ପ୍ରଦୂଷଣ ଘଟାଇଲା। 
* ଆୟୁର୍ବେଦ: ପାରମ୍ପରିକ ଭାରତୀୟ ଔଷଧ ପ୍ରଣାଳୀ ଆୟୁର୍ବେଦ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ପାଇଁ ସ୍ୱଚ୍ଛ ବାୟୁ ଏବଂ ଜଳର ମହତ୍ତ୍ୱକୁ ବହୁ ପୂର୍ବରୁ ଗୁରୁତ୍ଵାରୋପ କରିଛି। ଖ୍ରୀଷ୍ଟପୂର୍ବ ୧୫୦୦ରୁ ଆୟୁର୍ବେଦିକ ଗ୍ରନ୍ଥଗୁଡ଼ିକ ଉତ୍ତମ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ପାଇଁ ଶୁଦ୍ଧ ବାୟୁ ଏବଂ ଜଳର ମହତ୍ତ୍ୱ ବିଷୟରେ ଆଲୋଚନା କରିଅଛି। 
* ପରିବେଶବାଦ: ବେଦ ଏବଂ ଉପନିଷଦ ପରି ପ୍ରାଚୀନ ଭାରତୀୟ ଗ୍ରନ୍ଥଗୁଡ଼ିକରେ ପରିବେଶବାଦ ଏବଂ ପ୍ରକୃତିର ସୁରକ୍ଷା ଆବଶ୍ୟକତାକୁ ନେଇ ତଥ୍ୟ ରହିଛି। ଉଦାହରଣ ସ୍ୱରୂପ, ପୁରାତନ ହିନ୍ଦୁ ଗ୍ରନ୍ଥଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରୁ ଅଥର୍ବ ବେଦରେ ଜଙ୍ଗଲ ଏବଂ ବନ୍ୟଜନ୍ତୁଙ୍କ ସୁରକ୍ଷା ଉପରେ ଲେଖା ଅଛି। 
* ଜଳ ସଂରକ୍ଷଣ: ପ୍ରାଚୀନ ଭାରତୀୟ ସଭ୍ୟତାର ଜଳ ପ୍ରତି ଗଭୀର ସମ୍ମାନ ଥିଲା। ପ୍ରାଚୀନ ଭାରତୀୟ ଗ୍ରନ୍ଥଗୁଡ଼ିକରେ ବିଭିନ୍ନ ଜଳ ସଂରକ୍ଷଣ କୌଶଳ ଉଲ୍ଲେଖ କରାଯାଇଛି ଯେପରିକି ବର୍ଷା ଜଳ ଅମଳ ଏବଂ ସୋପାନ କୂଅ ନିର୍ମାଣ।
* ପ୍ରଦୂଷଣ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ: ଧର୍ମ ନାମରେ ଜଣାଶୁଣା ପ୍ରାଚୀନ ଭାରତୀୟ ଶାସନ ବ୍ୟବସ୍ଥା ପରିବେଶ ସୁରକ୍ଷା ଏବଂ ପ୍ରଦୂଷଣ ନିୟନ୍ତ୍ରଣର ଗୁରୁତ୍ୱକୁ ସ୍ୱୀକୃତି ଦେଇଥିଲା। ଅର୍ଥଶାସ୍ତ୍ର, ରାଜ୍ୟକଳା ଉପରେ ଏକ ପ୍ରାଚୀନ ଭାରତୀୟ ପୁସ୍ତକ, ପ୍ରଦୂଷଣ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ପାଇଁ ନିୟମାବଳୀ ଧାରଣ କରିଛି।
* ନଦୀ ପ୍ରଦୂଷଣ: ପ୍ରାଚୀନ ଭାରତୀୟ ସହର ମଥୁରା ଏହାର ବାଣିଜ୍ୟ ବ୍ୟବସାୟ କାରବାର ପାଇଁ ଜଣାଶୁଣା। ତେବେ ସହର ଦେଇ ପ୍ରବାହିତ ଯମୁନା ନଦୀ ଶିଳ୍ପ ବର୍ଜ୍ୟବସ୍ତୁ ଏବଂ ଜଳ ନିଷ୍କାସନ ଯୋଗୁଁ ଅତ୍ୟଧିକ ପ୍ରଦୂଷିତ ହୋଇଥିଲା।
* ମୋଟ ଉପରେ, ପ୍ରାଚୀନ ଭାରତୀୟ ଇତିହାସ ଦର୍ଶାଉଛି ଯେ ହଜାର ହଜାର ବର୍ଷ ଧରି ବାୟୁ ଏବଂ ଜଳ ପ୍ରଦୂଷଣ ଏକ ଚିନ୍ତାର କାରଣ ହୋଇଛି ଏବଂ ପାରମ୍ପାରିକ ଭାରତୀୟ ସଂସ୍କୃତି ପରିବେଶ ସୁରକ୍ଷା ଏବଂ ପ୍ରଦୂଷଣ ନିୟନ୍ତ୍ରଣର ଗୁରୁତ୍ୱକୁ ସ୍ୱୀକୃତି ଦେଇଛି।
* ଖ୍ରୀଷ୍ଟପୂର୍ବ ୨୬୦୦ ରୁ ୧୯୦୦ ଖ୍ରୀଷ୍ଟପୂର୍ବ ମଧ୍ୟରେ ବୃଦ୍ଧି ହୋଇଥିବା ସିନ୍ଧୁର ଉପତ୍ୟକା ସଭ୍ୟତା  ଏବଂ ଜଳ ନିଷ୍କାସନ ପ୍ରଣାଳୀ ପାଇଁ ଉନ୍ନତ ଭିତ୍ତିଭୂମି ସହିତ ଏକ ଜଟିଳ ସହରୀ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଥିଲା। ତଥାପି, ସହରୀକରଣ ଏବଂ ଜନସଂଖ୍ୟା ବୃଦ୍ଧି କାରଣରୁ ଏହି ପ୍ରଣାଳୀଗୁଡ଼ିକ ଖରାପ ହୋଇ ଜଳ ନିଷ୍କାସନ ହୋଇନପାରିବା ର କାରଣ ହେଲା।
* ସିନ୍ଧୁ ଉପତ୍ୟକା ସଭ୍ୟତାର ଜଳ ପ୍ରଦୂଷଣର ମୁଖ୍ୟ ଉତ୍ସ ହେଉଛି ସହରାଞ୍ଚଳର ଜଳ ନିଷ୍କାସନ ଏବଂ ବର୍ଜ୍ୟବସ୍ତୁ। ପ୍ରାରମ୍ଭରେ ଭଲ ରକ୍ଷଣାବେକ୍ଷଣ କରାଯାଉଥିବା ଜଳ ନିଷ୍କାସନ ପ୍ରଣାଳୀ, ଧୀରେଧୀରେ ଜନସଂଖ୍ୟା ବଢ଼ିବା ଫଳରେ ପ୍ରବାହିତ ଜଳ ନିକଟସ୍ଥ ଜଳରାଶିରେ ମିଶି ଅପରିଷ୍କାର ଜଳ ନିଷ୍କାସନ ହେଲା। ଏହା କ୍ଷତିକାରକ ଜୀବାଣୁ ସହିତ ଜଳକୁ ଦୂଷିତ କରି ଏହାକୁ ବ୍ୟବହାର ପାଇଁ ଅସୁରକ୍ଷିତ କରିଦେଲା।
* ଜଳ ନିଷ୍କାସନ ବ୍ୟତୀତ କୁମ୍ଭାର ଏବଂ ଧାତୁ କାର୍ଯ୍ୟରୁ ଶିଳ୍ପ ବର୍ଜ୍ୟବସ୍ତୁ ମଧ୍ୟ ଜଳ ପ୍ରଦୂଷଣରେ ସହାୟକ ହୋଇଛି। ଏହି ଶିଳ୍ପଗୁଡିକରୁ ନିର୍ଗତ ବର୍ଜ୍ୟବସ୍ତୁ ନିକଟସ୍ଥ ନଦୀ, ଝରଣା ଏବଂ ଜଳ ଉତ୍ସରେ ନିର୍ଗତ ହୋଇ ସୀସା, ତମ୍ବା ଏବଂ ଆର୍ସେନିକ୍ ପରି ବିଷାକ୍ତ ଧାତୁ ସହିତ ଜଳକୁ ପ୍ରଦୂଷିତ କରେ।
* ସିନ୍ଧୁ ସଭ୍ୟତାରେ ଜଳ ପ୍ରଦୂଷଣ ଜନସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ, କୃଷି ଏବଂ ପରିବେଶ ପାଇଁ ମହତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରଭାବ ପକାଇଥିଲା। ଦୂଷିତ ଜଳ ମାନବ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ପାଇଁ ବିପଦ ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲା, ଯାହା ହଇଜା, ନାଳରକ୍ତ ଝାଡ଼ା ଏବଂ ଟାଇଫଏଡ୍ ଭଳି ରୋଗ ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲା। ପ୍ରଦୂଷିତ ଜଳ ମଧ୍ୟ କୃଷି ଉପରେ ପ୍ରତିକୂଳ ପ୍ରଭାବ ପକାଇଥିଲା, ଯାହା ଫସଲ ଅମଳ ହ୍ରାସ ଏବଂ ମୃତ୍ତିକାର ଗୁଣବତ୍ତା ଖରାପ କରିଦେଇଥିଲା।<ref>AI</ref>